Handhaving Participatiewet; actuele jurisprudentie

Volledig geactualiseerd met de meest recente jurisprudentie

Na het volgen van deze cursus heb je een een actueel en volledig inzicht in de inhoudelijke rechtsvragen en bewijsrechtelijke indicaties die spelen bij hoofdverblijf-, woonsituatie- en middelenfraude op grond van de Participatiewet.

Ook besteden we aandacht aan de algemene ontwikkelingen op het gebied van de Participatiewet en handhaving, waaronder de menselijke maat en werken vanuit vertrouwen. Daarnaast behandelen we de ontwikkelingen rondom de wet ‘Participatiewet in balans’ en de wetsvoorstellen ‘Handhaving in de sociale zekerheid’ en ‘Versterking waarborgfunctie Awb’.

Deze cursus bevat een inhoudelijke uitwerking van alle deelstappen in het werkproces handhaving in een Participatiewet-handhavingszaak, toegepast op de drie hoofdvormen van Participatiewet fraude zoals de rechter die ziet.

Je weet per type Participatiewet-handhavingszaak beter:

• Wat de inhoudelijke betekenis is van hoofdverblijf, gezamenlijke huishouding, niet duurzaam gescheiden levende echtgenoten, de kostendelersnorm, inkomen en vermogen volgens de Participatiewet en de geldende rechtspraak. Hierbij komen ook risicobranches aan bod, zoals hennepteelt, seksuele dienstverlening, autohandel en bezit van aanmerkelijk contant geld.
• Welke eisen de rechter stelt aan het handhavingsonderzoek en het daarop gebaseerde besluit, in het bijzonder in de weging van de bewijskracht van de relevante bewijsmiddelen hierbij.

Voor een dieper inzicht in deze deelstappen in het werkproces handhaving, zowel inhoudelijk als procedureel verwijzen we naar de Masterclass Administratief Bewijsrecht. In deze masterclass gaan we uitgebreid in op de nieuwe visie van de bestuursrechter in de rechtspraak op de verschillende vormen van niet-nakoming van de Pw-inlichtingen- en medewerkingsverplichting. Ook behandelen we de toelaatbaarheid en de bewijskracht van bewijsmiddelen, de verdeling van de bewijslast tussen de Pw-gerechtigde en het college, de onderzoeksplicht van het college en de rechtsgevolgen van bewijsnood.

Onderwerpen cursus Handhaving Participatiewet

Het algemene kader in de Participatiewet-handhavingszaken in Participatiewet in balans 2026 en andere nieuwe ontwikkelingen in rechtspraak en wetgeving

• De visie van de wetgever in Participatiewet in balans: op zoek naar de menselijke maat en eerken vanuit vertrouwen. Wat bedoelt de wetgever hiermee?
• De invoering van de nieuwe dringende redenentoets bij terugvordering en de samenhang met de rechtswerking van het evenredigheidsbeginsel in Pw-handhavingszaken.
• De invoering van de ambtshalve onderzoeks- en motiveringsplicht van het college bij tekortkomingen in controle en handhaving in Pw-handhavingszaken en de betekenis hiervan voor maatwerk bij terugvordering.
• De impliciete rechtswerking van het dienstbaarheidsbeginsel en andere algemene beginselen van behoorlijk bestuur in Pw-handhavingszaken. Naast de toets over de rechtmatigheid van het handhavingsbeleid komt ook de vraag aan bod: wat is er nodig om het weer goed te laten gaan en hoe wil je in de toekomst met elkaar verder? Deze laatste vraag geldt niet in Pw-ondermijningszaken.
• Op zoek naar de menselijke maat en werken vanuit vertrouwen, in samenhang met het nieuwe preventiebeleid in handhaving als harde randvoorwaarde vóórdat repressieve handhavingsbesluiten worden genomen.
• De invoering van een verzwaarde kenbaarheidstoets vóóraf en de samenhang met de visie ‘Handhaven met de handreiking’.
• De grenzen van de menselijke maat en de vraag waar de ondersteuningsplicht van het college ophoudt.
• De Herinvoering van de verzwaarde aantoonplicht en bewijslast van de Pw-gerechtigde bij aanvraag en de link met de nieuwe betekenis van de Pw-inlichtingen- en medewerkingsplicht.

Rechtsvragen en feitelijke vragen bij hoofdverblijffraude

• Het begrip ‘woonplaats’ in artikel 40, lid 1 PW en het begrip “woonstede” in het Burgerlijk Wetboek.
• De wijziging van het begrip ‘hoofdverblijf’ in de jurisprudentie van de CRvB
• Juridisch kaders bij hoofdverblijf: hoofd- en onderhuur, kostganger, kamerbewoner etc.
• De toetsing van de bewijskracht van de verschillende bewijsmiddelen; welke bewijsmiddelen hebben hoge bewijskracht en welke hebben ondersteunende bewijskracht?
• Welke eisen gelden er ten aanzien van het bewijsvermoeden van extreem en laag waterverbruik?
• Hoe om te gaan met tijdelijke woonsituaties, zorg en mantelzorg (link Participatiewet in balans), verblijf instelling, detentie, buitenland of bij familie?
• Verzwegen hoofdverblijf elders en de samenloop met de toets gezamenlijke huishouding
• De beperkte bewijskracht van een belastende eigen verklaring en de noodzaak van de toets steunbewijs uit een ander objectief bewijsmiddel

Rechtsvragen en feitelijke vragen bij woonsituatiefraude

• De toets ‘wederzijdse zorg’ bij een gezamenlijke huishouding; wat is het wel en wat is het niet? Wat zijn de belangrijke bewijsmiddelen hierbij?
• Het onderscheid wel/niet-duurzaam gescheiden levende echtgenoten bij gehuwden enerzijds en de toets gezamenlijke huishouding bij de verbreking van de informele samenwoning
• De onweerlegbare rechtsvermoedens i.v.m. een gezamenlijke huishouding
• De LAT-, kostganger- en onderhuurrelatie als woningdeling onderscheiden t.o.v. de toets gezamenlijke huishouding
• De tijdelijke zorgrelatie, al dan niet tussen 2e graads bloedverwanten en anderen uit het sociaal netwerk van de Pw-gerechtigde, als uitzondering op de GH

Rechtsvragen creatieve inkomensvormen

• Herinvoering van de omkering van de bewijslast bij verzwegen inkomsten uit zwart werk en op geld waardeerbare arbeid + herinvoering van een strikte toets op harde criteria die gelden bij toepassing van de schattingsjurisprudentie
• De Participatiewet en informele familie-ondersteuning, contante stortingen en geldleningen en schulden in relatie tot het nieuwe giftenbeleid o.g.v. Pw in balans. Welke harde criteria stelt de rechter aan het begrip “schuld” en “geldlening”?
• De Participatiewet en de gok-jurisprudentie: in casino en online; afwijzing van de toets verwervingskosten
• De Participatiewet en crypto-currency
• De risico-branches (hennepteelt en drugshandel, grootschalige autohandel, grootschalige internethandel, seksuele dienstverlening en mensenhandel; grootschalige vermogensfraude)

Voor wie is deze cursus?

Deze cursus is bedoeld voor consulenten, klantmanagers, fraudepreventiemedewerkers, juridisch medewerkers, ervaren klantmanagers rechtmatigheid, toezichthouders, handhavers en sociaal rechercheurs die op de hoogte willen zijn van de laatste gewijzigde jurisprudentie over de gezamenlijke huishouding en gewijzigde jurisprudentie over de middelentoets en die belangstelling hebben voor een bewijsrechtelijke insteek hierbij.

Praktische informatie en kosten

• Duur: 1 lesdag
• Tijd: 09:30 tot 16:30 uur
• Kosten: € 475 exclusief btw
• Certificaat, optioneel: € 7,50 exclusief btw
• Inclusief lunch, koffie, thee en cursusmateriaal
• Gemeenten kunnen de btw verrekenen via het btw-compensatiefonds

Expertisecentrum en helpdesk

Heb je na de training nog vragen? Wij helpen je graag verder. Tot drie maanden na de cursus is deze service zelfs gratis als we je vragen per mail of telefonisch kunnen beantwoorden. Maak daar gebruik van: ons expertisecentrum staat voor je klaar!

Meer informatie

Wil je graag meer weten of heb je specifieke vragen over de training? Neem gerust contact op. Onze contactinformatie vind je bovenin de rechterkolom van deze pagina.

Incompany

We verzorgen deze training ook incompany. Het programma wordt dan helemaal op maat ingevuld, met zeer gerichte aandacht voor de uitdagingen en kansen binnen jouw organisatie. Wil je een opleidingsvoorstel aanvragen of gewoon even overleggen over de wensen en mogelijkheden? Klik dan op de Incompany-button in de rechterkolom van deze pagina. Liever eerst even contact via telefoon of e-mail? Kijk dan in de rechterkolom, want daar vind je onze contactgegevens.

Uw docent

Harry van der Linden

Mr. Harry van der Linden werkt als juridisch kwaliteitsmedewerker met de taakaccenten Handhaving en Bezwaar en Beroep. Hij is op het scherpst van de snede in zaken waarin administratief bewijsrecht en het Awb-bestuursprocesrecht centraal staan (met focus op de methodiek van rechterlijke toetsing), recht door zee en liefhebber van een multidisciplinaire benadering van problemen daar waar dat nodig is.

Harry geeft zijn cursisten alle ruimte om vragen te stellen en is zeer goed ingevoerd in jurisprudentie. Hij presenteert zijn cursisten graag verrassende inzichten en onverwachte invalshoeken. Want ‘gaan voor een juridisch gelijk en juridische precisie is één, het vinden en behouden van draagvlak voor een echte oplossing is een ander verhaal.’ Aldus Harry. Dat is dus wat je (ook) leert tijdens zijn training: ga “niet-geharnast” zaken in, leef je in en heb respect voor de wederpartij en zoek naar praktische oplossingen in een juridisch kader die voor beide partijen aanvaardbaar zijn.